Συμπαντικες ενεργειες: Ο μύθος του Ηνιόχου. Ελευθερία της βούλησης της ψυχής.

Άλογο, κατά την αρχαιότητα, σήμαινε το στερούμενο λογικής ον, κατ΄ αντιδιαστολή της έννοιας άνθρωπος. Ο ίππος δεν ονομάζεται άλογο. Στη νεοελληνική γλώσσα άλογο σημαίνει κατά αποκλειστικότητα ίππος.

Η Ελληνική Γλώσσα συνέδεσε συνειρμικά τη σημασία του ίππου μετά του άλογου μέρους της ψυχής. Στη πορεία των χρόνων κατέληξε σε συνωνυμία των δύο εννοιών, χωρίς να διευκρινίζεται η εσωτερική δυναμική. Το σύμβολο ίππος/άλογο συγχωνεύθηκε και αποτέλεσε στη συνείδηση των ανθρώπων την ενοποιημένη εικόνα της ψυχής , της οποίας μέρος των δυνατοτήτων της είναι συνδεδεμένη με εκείνες του ζώου.

Η μεταφορά της ιδιότητας του αλόγου, του άνευ λογικής όντος της αρχαίας ονομασίας στη νεοελληνική , μας δείχνει ότι το ενστικτώδες και το συναισθηματικό μέρος της ψυχής ίππου και ανθρώπου είναι κοινά, όμως το λογικό μέρος είναι ανθρώπινο.

Ο μύθος του Ηνιόχου , των δύο πτερωτών ίππων και του άρματος στο διάλογο «Φαίδρος» του Πλάτωνα είναι η αναπαράσταση του συνόλου της ψυχής. Συνδυάζοντας τώρα αυτό το μύθο με τους ορισμούς της ψυχής , τους οποίους αναλύει ο Πλάτωνας στη «Πολιτεία» , περί του λογιστικού , θυμοειδούς και του επιθυμητικού μέρους της ψυχής, προκύπτουν τα εξής:

Ο ηνίοχος, αυτός που κρατάει τα ηνία της ψυχής, είναι το λογικό ή λογιστικό της μέρος. Οι δύο ίπποι είναι φτερωτοί, ο λευκός είναι το θυμοειδές και ο μέλας το επιθυμητικό ή το άλογο μέρος της ψυχής.

Το θυμοειδές/ συναισθηματικό – ο λευκός ίππος – εκπροσωπεί την ευαισθησία, τη καλή συναισθηματική σχέση ίππου/ιππέα , το θάρρος, τη τόλμη, την αποφασιστικότητα, την υπακοή, την αναγνώριση της κυριαρχίας του ηνιόχου και τη προθυμία, να συνεργαστεί και να ακούσει τις εντολές του.

Το επιθυμητικό / ενστικτώδες - ο μέλας ίππος- εκπροσωπεί το ράθυμο, το ανυπάκουο, το επιθετικό, πείσμων, ανυπότακτο, ασταθές, αυτό που επιδιώκει κατά αποκλειστικότητα υλικά αγαθά.

Οπότε κατά το Πλάτωνα η ψυχή έχει το λογιστικό ή λογική και το άλογο μέρος, ή δύο ίππους το κακό και το αγαθό. Η ψυχή έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει τη θετική ή την αρνητική πλευρά των κινήτρων των ίππων της.

Το νόμο της αντίθεσης, των αντίρροπων δυνάμεων της ψυχής , μας τον κληροδότησαν ο Πυθαγόρας, ο Ηράκλειτος, ο Εμπεδοκλής και τον επαναφέρει ο Πλάτωνας και τον διευρύνει με το μύθο του Ηνιόχου.

Συμβολικά οι δύο πτερωτοί ίπποι του μύθου έχουν κινήσεις αντιθετικής κατευθύνσεως: την ορμητική, ανεξέλεγκτη του επιθυμητικού, ενστικτώδους του μέλανα ίππου και την απρόβλεπτη κυκλο – θυμική του θυμοειδούς/συναισθηματικού λευκού ίππου.

Αυτή η αντίθεση της εικόνας των δύο φτερωτών ίππων μας δείχνει τα αγαθά ή τα βλαπτικά κίνητρα της ψυχής και η εικόνα του όρθιου επί του άρματος ηνιόχου είναι η ορθότητα της εξισορρόπησης των σταθερών αποφάσεων.

Όρθια σπονδυλική στήλη έχει μόνο το έλλογο όν άνθρωπος , η οποία σχηματίζει όρθια γωνία με τη γη. Τα πτηνά δεν έχουν κάθετη σπονδυλική στήλη , σχηματίζουν οξεία γωνία με τη γη. Η κάθετος θέση δια της ορθής γωνίας είναι η μοναδική που ενώνει το θείο με το κέντρο του κύκλου.

Η έννοια της αρετής κατέχει μία μοίρα στο κύκλο της ζωής και σχηματίζει ορθή γωνία. Οι μεσημβρινοί βρίσκονται σε ορθή επικοινωνία με τον Ισημερινό. Η κάθετος του μεσουρανήματος , περνάει από το κέντρο του κύκλου επί της διαμέτρου του Ισημερινού και τον τέμνει σε δύο ίσα μέρη. Η ισότητα είναι η ιδιότητα της θείας ψυχής κατά το Πλάτωνα.

Το ορατό σχήμα της καθέτου (άνθρωπος) επί της οριζόντιου (γης) είναι η νοητή αναπαράσταση της ορθής σχηματιζόμενης ιδέας της αρετής. Είναι η κατάσταση του ανθρώπου του συνδεδεμένου με το φυσικό του σώμα , μέσω της όρθιας στάσεως. Η ελευθερία της βούλησης είναι δεδομένη, λόγω της όρθιας στάσης. Η έκβαση των αποφάσεων του οφείλεται στον ίδιο είτε οι επιλογές του είναι ορθές είτε όχι.

«Αιτία ελομένου, θεός αναίτιος». Πλάτωνος Πολιτεία.

«Η ευθύνη ανήκει σε εκείνον , ο οποίος επιλέγει. Ο Θεός είναι αναίτιος».

Ο άνθρωπος , από τη κορυφή του κύκλου, αφού έχει την αφ’ υψηλού θέαση του όλου, δύναται να αποφασίσει ποια κατεύθυνση θα επιλέξει.

Η ελευθερία της βούλησης είναι εξαρτημένη από το σύνολο της ψυχής. Σχήμα οξύμωρο. Πως είναι δυνατόν η ελευθερία να είναι εξαρτημένη;

Το κίνητρο, το πρώτο κινούν, αφετηρία έχει το άλογο μέρος της ψυχής. Οι δύο ίπποι προηγούνται και έπεται ο Ηνίοχος. Η δύναμη τους σύρει το άρμα και τον Ηνίοχο. Όμως η κατεύθυνση , την οποία θα δώσει ο ηνίοχος/λογική στους ίππους, είναι υπ’ ευθύνη του, προερχόμενη από την ορθή ηθικώς στάση του.

Αυτός, όρθιος επί του άρματος, θα κατευθύνει τα άλογα μέρη της ψυχής , κατά τη κρίση του, στη κουραστική επαναληπτικότητα των ενσαρκώσεων ή εφόσον το άλογο πειθαρχήσει στο λογικό , η ψυχή θα ακολουθήσει το θεό της επιλογής της στον Υπερουράνιο Τόπο.

Η εξάρτηση της ελευθερίας της βούλησης οφείλεται στη δύναμη , στη μη εμφανή. Ποιος είναι πράγματι ο ισχυρότερος , το άλογο ή το λογικό μέρος της ψυχής; Οι ορθές επιλογές της λογικής πρέπει να είναι ισχυρότερες των άλογων παρορμήσεων , ουσιαστικών, όμως , κινήτρων της ψυχής.